Głównym elementem tej sytuacji jest wyraźna zmiana charakteru spraw obsługiwanych przez praktyków rynku. Obok klasycznych problemów administracyjnych, takich jak przewlekłość postępowań na porządku dziennym są sprawy o wykroczeniowym, a ostatnio także karnym. Powyższe staje się rzeczywistością zarówno w związku z incydentalnymi kontrolami uprawnionych służb, lecz także wcześniej rutynowo prowadzonych postępowań. Sam ten fakt pokazuje, że zatrudnianie cudzoziemców przestało być wyłącznie zagadnieniem administracyjnym, a stało się obszarem intensywnego ryzyka represyjnego. Kontrola może rozpoczynać się zarówno w sposób zapowiedziany, jak i w formule natychmiastowej, a jej skutki wykraczają daleko poza samo sprawdzenie dokumentacji.

Szczególnie istotna jest zmiana, jaka nastąpiła po wejściu w życie nowych regulacji od 1 czerwca 2025 r. Utrudnianie albo udaremnianie kontroli może skutkować zablokowaniem dalszej legalizacji zatrudnienia cudzoziemców. Dotyczy to zarówno sytuacji związanych z ukaraniem jak i formalnej informacji przekazanej np. urzędowi wojewódzkiemu przez organ kontrolny o tym, że w ostatnich 24 miesiącach podmiot utrudniał kontrolę. W praktyce oznacza to, że samo odpowiednie postępowanie w jej toku staje się niemniej ważne niż jej potencjalne skutki w dalszych postępowaniach. Rynek zatrudnienia cudzoziemców staje się więc rynkiem, na którym brak współpracy z organami może szybciej zniszczyć model biznesowy niż samo postępowanie represyjne.

Co istotne, kontrole przestały mieć charakter punktowy. Coraz częściej obejmują wiele równoległych wątków: outsourcing, legalność zatrudnienia, działalność APT, wątki prawnopracownicze czy związane z zapewnieniem wypłaty wynagrodzenia. Taki wielowątkowy protokół nie jest już przedstawiany jako przypadek skrajny, lecz jako coraz bardziej typowy standard kontroli. Oznacza to, że rynek nie mierzy się dziś z pojedynczymi uchybieniami, ale z modelem nadzoru, w którym organy badają całe środowisko organizacyjne zatrudnienia (w szczególności zatrudnienia cudzoziemców.)
Konieczne jest zwrócenie uwagi, że w toku czynności kontrolnych – zwłaszcza straży granicznej – nierzadko wykrywane są okoliczności mogące świadczyć o podejrzeniu popełnienia przestępstwa. Na rynku znane są przypadki osób wyposażających zatrudnianych cudzoziemców w sfałszowaną dokumentację, co może stać się także problemem pracodawców.

Coraz więcej uwagi należy zwracać także nie na samo postępowanie kontrolne, lecz na to co się dzieje potem, a zatem najczęściej postępowanie wykroczeniowe. Jeszcze nigdy w historii przepisów dotyczących zatrudnienia cudzoziemskiego decyzja, czy przyjąć mandat nie była tak istotna. W tym zakresie trzeba obejmować całokształt okoliczności negatywnych i analizować sytuację z góry uwzględniając możliwy wynik postępowania sądowego. Konieczne jest wzięcie pod uwagę konsekwencji dotyczących poszczególnych osób (grożące grzywny, uznanie za winnym popełnienia wykroczenia) oraz przedsiębiorstwa – brak możliwościi uzyskiwania dokumentów legalizacyjnych w przyszłości, zagrożenia wykreśleniem z KRAZ. Jeśli dodamy do tego możliwość, że członek naszej organizacji będzie zaangażowany w postępowanie karne to musimy podchodzić do tematyki kontroli z podwyższoną ostrożnością.

Wyłaniający się z opisanej sytuacji obraz nie jest optymistyczny, ale powinien nas zachęcić do proaktywności i uważności. Nie chodzi mi tutaj o hołdowanie sloganom, a o faktyczne działania. Zmieniła się spółka zajmująca się dla nas legalizacją lub przeorganizowaliśmy dział HR? Dokonajmy audytu rozwiązań. Chcemy podjąć współpracę z podmiotem, który zna szybki sposób na legalizację cudzoziemca? Zbadajmy legalność tego pomysłu. Rozpoczyna się kontrola u naszego kontrahenta lub jest zapowiedziana u nas samych? Zacznijmy działać od razu, od pierwszego żądania PIP czy wezwania SG. Majaczące gdzieś na horyzoncie postępowanie sądowe – wykroczeniowe, karne, zusowskie potraktujmy jako wyzwanie, z którym musimy się zmierzyć tu i teraz – nie możemy machnąć ręką i liczyć, że „jakoś to będzie”.

Po lekturze tego krótkiego artykułu mam nadzieję na jedną rzecz – że zagadnienia kontrolne będą dla Państwa nie kolejną pozycją na liście, którą trzeba odhaczyć, a sygnałem, że nadchodzi czas podwyższonej gotowości i należy skupić się na szybkim działaniu.

Zapraszamy na najbliższe wydarzenia organizowane przez C&C Chakowski & Ciszek:
NOWE PRAWO IMIGRACYJNE 2026 – REWOLUCYJNA ZMIANA W ZATRUDNIANIU CUDZOZIEMCÓW W PL (KLIKNIJ)
WARSZTATOWY KURS ZATRUDNIANIA CUDZOZIEMCÓW (KLIKNIJ)
AKADEMIA PRACY TYMCZASOWEJ (KLIKNIJ)
REWOLUCYJNE ZMIANY W PŁACACH 2026 – WDROŻENIE DYREKTYW UE W PL (KLIKNIJ)