Koniec uproszczeń – co przestało działać?

Przez ostatnie cztery lata obywatele Ukrainy korzystali z szeregu szczególnych rozwiązań, które łagodziły wymogi pobytowe i chroniły ich przed konsekwencjami nielegalnego pobytu. Od 5 marca 2026 r. trzy kluczowe mechanizmy przestały obowiązywać.
Po pierwsze, zlikwidowana została uproszczona ścieżka wydawania zezwoleń na pobyt dla osób nie spełniających standardowych wymagań do wydania zezwoleń na pobyt czasowy. Do tej pory obywatel Ukrainy, który nie spełniał takich warunków, mógł mimo to otrzymać takie zezwolenie na 1 rok w trybie szczególnym. Ta możliwość definitywnie wygasła. Od 5 marca 2026 r. organy wydające decyzje pobytowe stosują wyłącznie pełne wymogi przewidziane w ustawie o cudzoziemcach, bez żadnych szczególnych wyjątków.

Po drugie, zobowiązania do powrotu „odzyskały zęby”. Obywatele Ukrainy, wobec których wydano decyzję o zobowiązaniu do powrotu, lub którzy mieli obowiązek opuszczenia terytorium RP, korzystali do tej pory z automatycznie przedłużonego terminu na realizację tego obowiązku. Od 5 marca 2026 r. terminy te nie są już automatycznie wydłużane.

Trzecim obszarem zmian jest to, iż Straż Graniczna utraciła uprawnienie do wstrzymania się od wszczęcia lub umorzenia postępowania o zobowiązanie do powrotu wobec obywatela Ukrainy – o ile nie zachodziły przesłanki bezpieczeństwa państwa lub porządku publicznego. Ta fakultatywna podstawa prawna przestała istnieć, co w praktyce oznacza, że organy są zobowiązane procedować zgodnie ze standardowymi zasadami.

Warto podkreślić, że decyzje o udzieleniu zezwoleń na pobyt wydane na podstawie uchylonych przepisów przed 5 marca 2026 r. pozostają w mocy. Zmiana nie działa wstec.

Co zostało przedłużone – ważne do 4 marca 2027 r.

Nowa ustawa nie wygasza wszystkich dotychczasowych ułatwień. Szereg rozwiązań zostało przedłużonych do 4 marca 2027 r. – daty, do której aktualnie obowiązuje ochrona czasowa (tymczasowa ochrona) w Polsce.
Do tego dnia przedłużona zostaje ważność:

• wiz krajowych wydanych obywatelom Ukrainy, których termin ważności przypadał po 24 lutego 2022 r. – zarówno samych wiz, jak i wynikających z nich okresów pobytu;
• zezwoleń na pobyt czasowy udzielonych obywatelom Ukrainy, których koniec ważności przypadał w tym samym okresie;
• kart pobytu, polskich dokumentów tożsamości cudzoziemca oraz dokumentów “zgoda na pobyt tolerowany” wydanych obywatelom Ukrainy;
• legalności pobytu osób, które wyczerpały dozwolony czas pobytu na wizie Schengen – polskiej lub wydanej przez inne państwo obszaru Schengen – albo przebywały w Polsce w ruchu bezwizowym.

Przedłużony został także jeden szczególny wyjątek dotyczący obywateli Ukrainy prowadzących działalność gospodarczą. Do 4 marca 2027 r. organy rozpatrujące wnioski o zezwolenie na pobyt czasowy w celu prowadzenia działalności gospodarczej nie stosują wobec nich wymogu dotyczącego minimalnej wielkości lub jakości prowadzonej działalności. To ważna informacja dla ukraińskich przedsiębiorców, którzy ubiegają się o uzyskanie zewolenia na pobyt czasowy w oparciu o wpis do CEIDG.

Beneficjenci ochrony czasowej – co się zmienia, a co pozostaje?

Obywatele Ukrainy korzystający z ochrony czasowej i posiadający numer PESEL ze statusem „UKR” zachowują możliwość ubiegania się o wybrane rodzaje zezwolenia na pobyt czasowy. Zmienia się jednak podstawa prawna – dotychczasowe przepisy ustawy specjalnej zostały zastąpione nową regulacją zawartą w ustawie o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP.
Ta grupa cudzoziemców może nadal wnioskować o:

• zezwolenie na pobyt czasowy i pracę;
• zezwolenie na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji (tzw. Niebieska Karta UE);
• zezwolenie na pobyt czasowy w celu prowadzenia działalności gospodarczej;
• zezwolenie na pobyt czasowy dla członka rodziny obywatela polskiego (np. małżonka);
• zezwolenie na pobyt czasowy w celu połączenia się z rodziną.

Co do zasady, beneficjenci ochrony czasowej nie mogą ubiegać się o standardowy katalog zezwoleń na pobyt czasowy – powyższy katalog stanowi wyjątek od tej reguły, utrzymany w nowej podstawie prawnej.

Co to oznacza dla pracodawcy?

Zmiany z 5 marca 2026 r. mają bezpośrednie przełożenie na sytuację pracodawców zatrudniających obywateli Ukrainy. Przede wszystkim warto pamiętać, że legalność zatrudnienia jest ściśle powiązana z legalnością pobytu – a ta uległa istotnym modyfikacjom.
Pracodawcy powinni pilnie zweryfikować, na jakiej podstawie pobytowej przebywają w Polsce ich pracownicy z Ukrainy. W szczególności należy sprawdzić, czy aktualne będzie założenie, że otrzyma kolejne zezwolenie na pobyt nie opiera się na ścieżce uproszczonej, która właśnie wygasła, oraz czy jego dokumenty pobytowe zachowują ważność – i czy jest to ważność wynikająca z przepisów przedłużonych do marca 2027 r., czy też dokumenty wymagają odnowienia w standardowym trybie.

Jeszcze bardziej wzmożone kontrole Państwowej Inspekcji Pracy i Straży Granicznej w obszarze zatrudnienia cudzoziemców są faktem już od początku 2026 r. W tym kontekście nieaktualna dokumentacja pobytowa pracownika lub brak znajomości zmienionego stanu prawnego może narazić pracodawcę na poważne konsekwencje – finansowe i prawne.

Dobra wiadomość dla pracodawców zatrudniających obywateli Ukrainy jest taka, że utrzymano do 5 marca 2029 r. możliwość zatrudniania obywateli Ukrainy w procedurze powiadomienia, bez względu na to, czy będą oni korzystali z ochrony czasowej czy nie.

Podsumowanie

Ustawa z 5 marca 2026 r. wyznacza wyraźną cezurę: okres szczególnych, wojennych ułatwień pobytowych dla obywateli Ukrainy jest stopniowo zamykany. Część z nich wygasła już teraz. Pozostałe obowiązują do marca 2027 r. – ale ta data jest znana i bliska.
Dla każdego pracodawcy zatrudniającego obywateli Ukrainy to sygnał do działania: przeprowadzenia audytu dokumentacji, aktualizacji wewnętrznych procedur i – w razie wątpliwości – sięgnięcia po profesjonalne doradztwo prawne. Czas na reaktywne działania już minął. Teraz liczy się proaktywne podejście.

Zapraszamy na najbliższe wydarzenia organizowane przez C&C Chakowski & Ciszek:
KONFERENCJA NOWE PRAWO IMIGRACYJNE 20026, 24.03.2026, WARSZAWA / ON-LINE (KLIKNIJ)