Przypomnijmy: planowana nowelizacja ma przyznać Państwowej Inspekcji Pracy uprawnienie do samodzielnego stwierdzania istnienia stosunku pracy w sytuacji, gdy zawarto umowę cywilnoprawną lub osoba faktycznie świadczy pracę w warunkach charakterystycznych dla stosunku pracy. To fundamentalna zmiana – dotychczas inspektorzy mogli jedynie wnosić powództwa do sądów pracy, co wydłużało proces i obniżało skuteczność działań i w praktyce było stosowane rzadko.
Dla branży agencji pracy tymczasowej i outsourcingu procesowego, które w znacznej mierze opierają swoją działalność na zatrudnianiu cudzoziemców na umowach cywilnoprawnych, te zmiany oznaczają potencjalnie największe wyzwanie regulacyjne od lat.

Najważniejsze zmiany w trzeciej wersji projektu

Kluczową zmianą jest złagodzenie zasady dyskrecjonalnej decyzji inspektora. Okręgowy inspektor pracy otrzyma możliwość wyboru środka prawnego – będzie mógł albo wydać decyzję administracyjną stwierdzającą istnienie stosunku pracy, albo skierować powództwo do sądu pracy. Ta elastyczność daje nadzieję, że w kontrowersyjnych sprawach PIP wybierze drogę sądową, pozostawiając ostateczne rozstrzygnięcie sądom, zamiast wydawać natychmiast wykonalną decyzję, zmieniając relację stron od razu.
Ponadto wprowadzono opcję wydania w trakcie kontroli polecenia, które ma być wykonane w ciągu 14 dni. To nowe narzędzie może służyć jako “łagodniejsza” forma interwencji przed wydaniem wiążącej decyzji przez inspektora. Te zmiany to ukłon w stronę rynku pracy mocno protestującego przeciwko projektowi w poprzednim brzmieniu.

Kolejną zmianą jest wprowadzenie 3-letniego limitu do stwierdzania istnienia stosunku pracy wstecz. Okręgowy inspektor pracy będzie mógł wydać decyzję obejmującą okres nie dłuższy niż trzy lata, licząc wstecz od dnia wszczęcia postępowania. To istotne złagodzenie w porównaniu z wcześniejszymi wersjami, które nie przewidywały żadnych ograniczeń czasowych w tym zakresie.

Zachowany zostaje kontrowersyjny rygor natychmiastowej wykonalności decyzji inspektora – od dnia doręczenia pracodawcy stosunek jest traktowany jako umowa o pracę, nawet jeśli decyzja nie jest jeszcze ostateczna. Nowością i łagodzeniem tego skutku jest jednak prawo Głównego Inspektora Pracy i sądu do uchylenia tego rygoru, jeżeli natychmiastowe wykonanie mogłoby spowodować istotne i nieodwracalne skutki dla pracodawcy lub pracownika.
Główny Inspektor Pracy, uchylając rygor, może jednocześnie określić warunki tymczasowego wykonania decyzji, w tym zabezpieczyć interes pracownika na czas postępowania odwoławczego.

Pozostaje pomysł rozwiązania polegającego na tym, że nawet w przypadku uchylenia decyzji PIP przez sąd, uznawać się będzie, że stosunek pracy trwał od dnia doręczenia decyzji do dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu. Oznacza to, że pracodawca będzie musiał odprowadzić składki ZUS i podatki za okres postępowania odwoławczego, mimo że decyzja ostatecznie okazała się nieprawidłowa.

Projekt wprowadza istotną nowość – możliwość dochodzenia odszkodowania za błędną decyzję inspektora. Odwołanie powinno zawierać roszczenie odszkodowawcze, jeżeli odwołujący się poniósł szkodę w związku z wydaniem decyzji inspektora PIP. Sąd rozpoznający odwołanie będzie w takiej sytuacji orzekał również o roszczeniu odszkodowawczym.
Przepis wyraźnie stanowi, że rozwiązanie dotyczące “ustawowego” stosunku pracy mimo uchylenia decyzji nie ogranicza roszczeń przeciwko Skarbowi Państwa za wydanie decyzji niezgodnej z prawem.

Projekt przewiduje także wprowadzenie nowego wykroczenia: „kto dopuści się niekorzystnego traktowania pracownika, którego umowa została przekwalifikowana, będzie podlegał karze grzywny od 2000 zł do 60 000 zł.”
Dla agencji pracy tymczasowej i firm outsourcingowych zmiany te oznaczają:

• Relatywne ograniczenie ryzyka – 3-letni limit retroaktywności to istotne złagodzenie w porównaniu z nieograniczoną możliwością sięgania wstecz.
• Utrzymanie podstawowego ryzyka – rygor natychmiastowej wykonalności oznacza, że już samo wydanie decyzji wymusza traktowanie danej osoby jak pracownika, z wszystkimi tego konsekwencjami dla ZUS, podatków i organizacji pracy i to od dnia wydania decyzji i ewentualnego odwoływania się od niej.
• Nowe możliwości obrony – prawo do złożenia wniosku o uchylenie rygoru natychmiastowej wykonalności już na etapie pierwszego odwołania (do Głównego Inspektora Pracy) oraz możliwość dochodzenia odszkodowania dają dodatkowe instrumenty prawne.
• Konieczność rewizji struktur – firmy powinny już teraz przeanalizować swoje modele współpracy, szczególnie w kontekście umów cywilnoprawnych zawieranych z tymi samymi osobami przez dłuższy czas lub w warunkach charakterystycznych dla stosunku pracy.

Status projektu

Zgodnie z zapowiedziami, projekt miał być rozpoznany przez Stały Komitet Rady Ministrów 20 listopada, jednak na ten moment nie znajduje się w porządku prac komitetu. Data wejścia w życie ustawy pozostaje bez zmian – 1 stycznia 2026 roku.
Biorąc pod uwagę sprzeciw środowiska pracodawców wobec formy konsultacji społecznych oraz zbliżający się termin wejścia w życie, oczekujemy dynamicznych zmian w najbliższych tygodniach.

Zapraszamy na najbliższe wydarzenia organizowane przez C&C Chakowski & Ciszek:
NOWE PRAWO IMIGRACYJNE 2025 – REWOLUCYJNA ZMIANA W ZATRUDNIANIU CUDZOZIEMCÓW W POLSCE (KLIKNIJ)
WARSZTATOWY KURS SPECJALISTYCZNY – LEGALIZACJA POBYTU I PRACY CUDZOZIEMCÓW W POLSCE (KLIKNIJ)
AKADEMIA PRACY TYMCZASOWEJ (KLIKNIJ)